De ultieme zwanenzang? David Bowie's 'Blackstar' is een unieke afscheidsplaat

In de zomer van 2014 hoort David Bowie dat hij leverkanker heeft. Met chemotherapieën moet hij het nog wel even kunnen volhouden, maar Bowie beseft dat de tijd dringt voor een laatste album. Hij roept een groep jazzmuzikanten bijeen, vraagt vaste producer Tony Visconti om de boel te begeleiden en nadat iedereen een geheimhoudingsclausule heeft getekend, kan in januari 2015 het werk beginnen. 

Een aantal nummers lag al op de plank omdat ze waren geschreven voor de 'Lazarus'-musical waar Bowie ook druk mee was. Bowie en de sessiemuzikanten konden in korte tijd dus veel opnemen en zijn ziekte bleef grotendeels onbesproken. Visconti kreeg het ook eigenlijk pas te weten nadat zijn muzikale partner direct na de chemotherapie naar de studio afzakte. "Zijn energie was ongelooflijk voor een man met kanker", zei hij kort na zijn dood in Rolling Stone. "Hij toonde geen angst. Alles draaide om het maken van dit album."

Het jazzclubje dat Bowie begeleidt op 'Blackstar', is niet zomaar gekozen. Bowie liet zich voor dit album inspireren door een scala aan genres, van hiphop tot elektronische muziek, met steeds jazz als rode draad. Hij luisterde naar grootse albums van rapper Kendrick Lamar en R&B-artiest D'Angelo, net als experimentele acts als Death Grips en Boards of Canada. Veel nummers op 'Blackstar' gaan over de dood en hebben haast een film noir-sfeertje. Maar Bowie twijfelt ook openlijk aan zijn naderende overlijden: op 'Lazarus' zingt hij dat hij niets te verliezen heeft, maar aan het eind van 'Blackstar' komt hij daar toch op terug: "I can't give everything away".

Dat de situatie zo nijpend was, wist op 8 januari 2016 eigenlijk nog niemand. Die dag vierde Bowie zijn 69ste verjaardag en 'Blackstar' lag in de winkels. De twee singles die al eerder uitgebracht werden, 'Lazarus' en de titelsong', werden lovend ontvangen en binnen de kortste keren kreeg ook het hele album uitstekende recensies. Toen Bowie twee dagen later voor veel mensen compleet onverwacht overleed, ging dat als een schokgolf door de muziekwereld. Ineens was 'Blackstar' niet meer een fantastisch nieuw Bowie-album, maar bleek het zijn zwanenzang. Of Bowie dat helemaal zo bedoelde, is trouwens geen gegeven: volgens Visconti belde Bowie hem een week voor zijn overlijden nog op met plannen voor een nieuw album. 

Al zo vaak had Bowie een requiem gemaakt als afscheid voor een van zijn fameuze alter-ego's, zoals Ziggy Stardust of The Thin White Duke. Op 'Blackstar' neemt David Bowie afscheid van zichzelf en de wereld om hem heen, op een plaat die eindeloos uniek is.