Hoe carnaval en muziek onafscheidelijk werden

'Mien, waar is mijn feestneus?', 'Als het gras twee kontjes hoog is', 'Bloemetjesgordijn'... Het zijn zomaar wat carnavalskrakers die niet alleen de tand des tijds hebben doorstaan, maar ook geregeld buiten de carnavalsregio's te horen zijn. Muziek en carnaval zijn onafscheidelijk. Op feesten in het zuiden en oosten van Nederland staat steevast een playlist vol lekkere hossers en meedeiners aan, en bij carnavalsoptochten hebben dweilbandjes en blaaskapellen een vaste plek in de stoet. De melodieën zijn pakkend, de teksten simpel en carnavalsartiesten schuwen een actuele inhaker of een goede portie maatschappijkritiek niet. 

Maar even terug naar het begin. In het kort: carnaval is traditioneel het feest voorafgaand aan de veertigdaagse vastentijd tussen Aswoensdag en Pasen. Religieuze lentefeesten zijn al zo oud als de religies zelf, maar pas vanaf de middeleeuwen werd het eigenlijk heidense carnavalsfeest omarmd in christelijke kringen. Carnaval bloeide in Europa snel op, maar werd net zo snel weer verguisd tijdens de reformatie. Johannes Calvijn vond die zottenfeesten vol maskers en gevreet maar onzin en ook in landen die katholiek bleven, stierf het carnaval weer uit. Pas in de 19e eeuw werd het katholicisme in grote delen van Europa en zuidelijk Nederland weer dominant. Vanaf dat moment keerde het carnaval weer terug.

Al was het in ons land lange tijd behoorlijk ingewikkeld om te carnavallen. Tot diep in de 19e eeuw was het feest verboden; zelfs in kranten uit Den Bosch werd nog geschreven over een traditie die in strijd is met het nationaal karakter. De ban op carnaval werd mondjesmaat opgeheven, maar door de economische crises tijdens het interbellum was er eigenlijk nog niets mogelijk. Het is pas na de Tweede Wereldoorlog dat grote steden hun eerste carnavalsstichtingen krijgen en dat het georganiseerde carnaval van nu ontstaat. In Bergen op Zoom, dat tijdens carnaval Krabbegat heet en er geheel eigen tradities op nahoudt, barstte het feest kort na de oorlog al los. In oostelijk Brabant en zelfs in Limburg duurde het soms tot in de jaren '60 voordat carnaval het massale, volkse karakter van nu kreeg.

Muziek hoorde altijd al bij het carnavalsfeest, met name klassieke Weense walsen waren (en zijn in Limburg nog steeds) populair. De eerste grote carnavalshits ontstaan pas in de jaren '60. Zoals het carnavalsfeest graag de spot drijft met de politieke actualiteiten, zo doen carnavalskrakers dat ook. Ook ontstaan er liedjesfestivals en -concoursen waarop bandjes hun nieuwste muziek kunnen spelen. Sommige plaatsen houden vast aan enkel liedjes in het eigen dialect, zoals in Bergen op Zoom, en op andere plaatsen hoor je de commerciële hits van Lamme Frans, Snollebollekes of de Gebroeders Ko en vervaagt de lijn tussen carnaval en après-ski.

Een eigen carnavalslied waarmee Bergen op Zoom de commerciële hits buiten probeert te houden

Spraakmakend blijven carnavalskrakers in ieder geval altijd. Vorig jaar domineerde het geschil tussen ABBA en carnavalsband De Kapotte Kachels het nieuws in Brabant en nu is de vete tussen Henk (Westbroek) & Henk (Temming) over een liedje op hun melodie veelbesproken. De liedjes van nu gaan over het noodpakket, 'bovensloters' die in Brabant carnaval komen vieren of over kunstmatige intelligentie. Genoeg materiaal om vier (of vijf, of zes) dagen op los te gaan!

En het beste carnavalsliedje ooit? Dat is volgens Omroep Brabant 'Bij ons staat op de keukendeur' van De Twee Pinten: